Tropilaelaps Akarı: Türkiye'de Tespit Edildi mi? Belirtiler, Bulaş, Üreme ve Mücadele Rehberi

2026 yazında Türkiye arıcılığı için yeni bir başlık açıldı: Tropilaelaps akarı. Aşağıda önce Türkiye’deki durumun neye dayandığını, sonra akarın biyolojisini, bulaşını, tanısını ve mücadele seçeneklerini yazdık.

Bu yazı 12 Kasım 2026 itibarıyla okuduğumuz kaynaklara dayanıyor. Durum hızlı değişebilir; en güncel resmi bilgi için il ya da ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne başvurun.

Kısa özet

• Tropilaelaps, bal arısı yavrusuyla beslenen küçük bir akardır. Varroa’ya benzer ama daha hızlı üreyebilir ve yavrusuz ortamda çok kısa yaşar.
• Türkiye’de Artvin’de, Gürcistan sınırı yakınında tespit edildi. Bulgu resmî olarak bildirildi (WOAH, 31 Ağustos 2026).
• Bulguların büyük kısmı henüz hakem denetiminden geçmemiş bir ön baskıya dayanıyor. Bunu aşağıda ayrıca işaretledik.
• Tropilaelaps’a özel onaylı bir ilaç yok; literatürde yavru molası ve bazı organik asitlerin işe yaradığı bildiriliyor. Dozaj vermiyoruz, resmî talimat ve veteriner önerisi esas.
• Şüpheniz varsa kendiniz ilaçlamayın; il ya da ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirin.

Okuma notu

• Resmî doğrulama: Bir kurumun açık bildirimi (örneğin WOAH bildirimi, APHA duyurusu).
• Ölçülmüş veri: Makalede kaynağı, yöntemi ve örnek sayısı belli sayılar.
• Ön baskı: Hakem denetiminden geçmemiş çalışma. Sonuçları doğru yön olarak aldık, kesin hüküm olarak değil.
• Beyan / yorum: Kurum ya da yazarın çıkarımı, doğrulanmamış iddia.

Türkiye’de ne oldu?

Tespit

Özkırım, Uzunov, Costa ve Kandemir’in ön baskısına göre (bioRxiv, 15 Eylül 2026, hakem denetiminden geçmedi):

• Yer: Artvin ili, Borçka çevresi; enfeste koloniler sınıra 200 m ile 40 km uzaklıkta.
• Zamanlama: 2024-2026 arasında her ilkbahar ve sonbahar yapılan taramalarda tespit olmadı. Dernek bildirimlerinin ardından 26 Temmuz 2026’daki izlemede bulundu. WOAH’a bildirim 31 Ağustos 2026’da yapıldı (WAHIS olayı 7792).
• Örnekleme: 8 sabit arılıkta 3’er koloni (24 koloni, 52 çerçeve), hızlı yavru açma yöntemiyle. Tüm arılıklar pozitifti; 24 koloninin 22’sinde (%91,6) akar bulundu. Pozitif kolonilerin hepsinde aynı anda Varroa da vardı.
• Tür doğrulama: Boyut ölçümü ve COI barkod dizisi. 10 havuzdan 7’sinde dizi okundu; dizi Rusya, Özbekistan, Pakistan, Vietnam, Endonezya ve Hindistan kayıtlarına %99,71-99,83 benzer.
• Gözlenen belirtiler: Kolonilerde zayıflama, ergin arı azalması, çıkamayan ya da şekli bozuk arılar.

İngiltere’nin Ulusal Arı Birimi (APHA/NBU) 31 Ağustos 2026’da Türk makamlarının Borçka bölgesinde Tropilaelaps tespitini doğruladığını duyurdu. Bu, ön baskıdan bağımsız bir resmî doğrulama kaydı.

Ön baskının sınırları

Yazarlar kendileri de sınırları belirtiyor ya da metinden görülüyor:

• Küçük örnek: 8 arılık, 24 koloni, tek mevsim.
• Ardahan’a yayılma yorumu (kestane balı sonrası Artvin’den giden gezginci koloniler) çıkarımdır; Ardahan’da pozitif örnek yok.
• Gürcistan’dan kaçak ana arı girişi olasılığı tartışılıyor, ama bunu gösteren veri yok.

Başka kaynaklar ne diyor?

• Apimondia (14 Ağustos 2026): Tespiti Özkırım’ın 26 Temmuz’da yaptığını yazıyor. Paylaşılan videodaki bulaşmanın yüksek görünmesinden akarın bir süredir bölgede olabileceğini çıkarıyor (bu Apimondia’nın kendi çıkarımı). Video kaynağı resmî doğrulama olarak sunulmadı. Gürcistan (2024) ve Rusya (2025) kayıtlarını önceki tespit olarak sayıyor. Ermenistan, Azerbaycan ve İran için “endişe” ifade ediyor, doğrulanmış tespit olarak değil.
• Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği (tarihsiz makale): Akarın İran, Azerbaycan ve Gürcistan’a ulaştığını yazıyor; İran ve Azerbaycan için dayanak göstermiyor. Makalede Türkiye’de tespit yok;
• aricilik.org (Haziran 2026): Türkiye’de yaygın doğrulanmış kayıt olmadığını yazıyor; kurum ya da uzman adı vermiyor, Temmuz tespitinden önce yazılmış.

Açık sorular (tespit)

1. Ön baskı 2024-2026 taramalarında tespit olmadığını söylerken, Apimondia videoya bakarak akarın bir süredir orada olabileceğini çıkarıyor. Hangisi doğru?
2. Kestane balı sonrası Ardahan’a giden koloniler ve sınır boyunca diğer iller taranmış mı? Elimizde böyle bir veri yok.
3. Resmî makamların aldığı tedbirleri (karantina, taşıma kısıtı) doğrulayabildik mi? Apimondia karantinadan söz ediyor, ön baskı “resmî denetimler” diyor; ayrıntılı bir Bakanlık duyurusuna ulaşamadık.

Tropilaelaps nedir?

Tropilaelaps, Asya kökenli Apis dorsata (dev bal arısı) gibi türlerin yavrusuyla beslenen akarlardır. De Guzman ve arkadaşlarının 2017 derlemesine göre cinste dört tür var (T. clareae, T. koenigerum, T. mercedesae, T. thaii); batı bal arısında (A. mellifera) asıl sorun çıkaranlar T. mercedesae ve T. clareae. Türkiye’de tespit edilen tür T. mercedesae.

Batı bal arısı doğal konak değil; iki tür bir arada yaşadığı yerlerde bulaşıyor. Asya arıları uzun evrimde geliştirdikleri savunma davranışlarına sahip, batı bal arısı bu savunmalardan yoksun.

Biyoloji: nasıl ürer?

• Yavru hücresine giriş: Çiftleşmiş dişi, kapanmak üzere olan hücrelere girer ve genelde hücrede tek dişi bulunur. Yumurtalar çiftleşmeden sonra yaklaşık 2 gün içinde bırakılır.
• Gelişme süresi: İşçi yavruda 6-9 gün.
• Yavru dışında geçirilen süre (foretik dönem): Yaklaşık 1-2 gün; bu, Varroa’nın yaklaşık onda biri. Bu yüzden 25 günde iki kuşak çıkabiliyor.
• Yavrusuz ortamda yaşam: Geleneksel bilgi kısa yaşadığı yönünde (De Guzman 1-3 gün, Ulusal Arı Birimi 2-5 gün). 2025-2026’da bu bilgiyi sorgulayan çalışmalar çıktı; aşağıdaki “Güncelleme” bölümüne bakın.

Varroa’dan farkı

De Guzman ve arkadaşları, kısa foretik dönem nedeniyle Varroa için verilen mücadele önerilerinin Tropilaelaps’ta aynı etkiyi göstermeyebileceğini söylüyor. Ayrıca akarların bazılarında deforme kanat virüsü (DWV) RNA’sı bulunmuş; yazarlar akarın biyolojik vektör olabileceğini söylüyor ama her akarda virüs bulunmadığını da ekliyor.

Belirtiler

Florida Üniversitesi bilgi notuna göre:

• Düzensiz, ihmal edilmiş yavru alanı
• Kapak delikleri
• Karın ya da kanatları bozuk, bacakları eksik ya da şekilsiz çıkan arılar
• Ağır bulaşmada koloninin terk etmesi ya da ölmesi; en ağır durumlarda yavruların %50’sine varan ölüm ve çürük kokusu

De Guzman %90’ın üzerinde yavru bulaşıklığı kayıtlarından söz ediyor. Türkiye’de ön baskı da zayıflama, ergin arı azalması ve çıkamayan şekli bozuk arılar bildirdi.

Dikkat: Bu belirtilerin çoğu Varroa’da da görülüyor. Ön baskıdaki bütün pozitif kolonilerde Varroa da vardı. Belirtiye bakarak hangi akarın sorumlu olduğunu ayıramazsınız; sayım ve tanı gerekir.

Nasıl bulaşır?

De Guzman’a göre:

• Arı üzerinde taşınma (foresi), yağma ve şaşıran arılar
• Çiçekte konak türler arası geçiş
• Kaçak ana arı ve paket arı sevkiyatı
• Koloni bölme ve yavru çerçevesi aktarımı
• Gezginci arıcılık
• Kargodaki oğullar

Türkiye için ön baskı şu yolları tartışıyor: Karadeniz koridoru ve Trakya üzerinden Bulgaristan ve Yunanistan’a doğru olası yayılma, gezginci arıcılık, ana arı ticareti, arıcılık malzemeleri. Ermenistan, İran, Irak ve Suriye sınırlarının izlenmeyen koridor olabileceğini de yazıyor. Bunlar yazarların senaryoları, doğrulanmış yayılma değil.

Tanı

Literatürde şu yöntemler geçiyor:

• Çarpma yöntemi: Mühürlü yavru çerçevesindeki arıları silkin, çerçeveyi beyaz bir tepsiye yan yana toplam dört kez vurun, tepsideki akarları sayın (Florida Üniversitesi).
• Yavru açma: 100-200 mühürlü hücreyi açıp bakmak. Ön baskı hızlı yavru açma yöntemini kullandı.
• Pudra şekeri ya da sabunlu su: Yaklaşık 300 arıda (de Guzman). Ergin akar çabuk hareket ettiği için güvenilir örnekleme yöntemi hâlâ araştırılıyor.
• Yapışkan tabla: En az 24 saat (de Guzman).

Tür ayrımını gözle yapmak zor: akar küçük, hızlı ve Varroa’ya benzer. Kesin tanı için laboratuvar gerekir; ön baskı da morfometri ve COI barkodu kullandı. Şüpheli akarı kendiniz teşhis etmeyin; örneği il ya da ilçe müdürlüğüne verin.

Mücadele: literatür ne diyor?

Önemli: Bu bölüm literatür özetidir, talimat değildir. Dozaj, uygulama zamanı ve Türkiye’de ruhsatlı ürünler için resmî makamlara ve veteriner hekime başvurun.

Kimyasal olmayan:

• Yavru molası: Ana arıyı belirli süre kafeste tutup yumurtlamayı durdurmak. De Guzman, mühürlü yavruyu uzaklaştırdıktan sonra 9 gün kafeslemeyi ya da 21 günden uzun kafeslemeyi anlatıyor. TAB makalesi de kafeslemeyi öneriyor; sürenin bu yazıdaki ayrıntısını doğrulayamadık. Florida Üniversitesi de dokuz günlük kafeslemeyi öneriyor.
• Hijyenik hat ve ızgaralı alt tabla: Florida Üniversitesi düzenli ana arı yenilemeyi hijyenik hatlarla öneriyor. De Guzman’a göre ızgaralı alt tabla düşen akarın koloniye dönmesini engelliyor.
• Paket arı ile taşıma: Enfeste bölgeden arı taşınacaksa tam koloni yerine paket (ergin arı, petek yok) ve en az iki gün ayrı tutma. Bu bir ABD kurumunun önerisi, Türkiye’deki mevzuatı bilmiyoruz.

Kimyasal (literatürde bildirilenler):

• Onaylı Tropilaelaps’a özel ürün yok. Asya’da Apistan, Checkmite+ ve Bayvarol denenmiş (De Guzman).
• Formik asit, timol ve timol+oksalik asit en yüksek etkinliği göstermiş çalışmalar var (De Guzman).
• Ulusal Arı Birimi, Varroa için kullanılan piretroidlerin de etkili olduğunu, Tropilaelaps direnci bildirilmediğini, ama yanlış kullanımın direnç doğurabileceğini yazıyor (tarihsiz makale).
• Bal akımına en az 8 hafta kala kimyasal uygulamanın durdurulması öneriliyor (De Guzman).

Türkiye açısından önemli bir bağlantı: Türkiye’de Varroa’da flumetrin direncini gösteren iki çalışma var (bizim varroa ilaç direnci yazımızda anlattık). Varroa ile Tropilaelaps’ın aynı ilaca benzer tepki verip vermeyeceğini gösteren Türkiye verisi bulamadık. Bu yüzden “Bayvarol Varroa’ya tutmuyorsa Tropilaelaps’a da tutmaz” ya da tersini söyleyemeyiz.

De Guzman’ın belirttiği bilinmeyenler: ekonomik zarar eşiği belirlenmemiş, Varroa ile birlikte bulaşmanın etkisi bilinmiyor, ilaçlama zamanlaması kısa foretik döneme göre belirlenmemiş.

Arıcı ne yapmalı? (kaynakların ortak noktası)

Bu bizim özetimiz; hiçbiri kaynaklarda tek reçete olarak geçmiyor:

1. Yavru çerçevesini kontrol edin. Düzensiz yavru, kapak delikleri ve şekli bozuk arılar varsa not edin.
2. Sayım yapın. Varroa için yaptığınız sayımı yavru çerçevesinde çarpma yöntemiyle de deneyin (Florida Üniversitesi).
3. Şüphe varsa bildirin. TAB makalesi akar görülürse il Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirmeyi söylüyor; Ulusal Arı Birimi de aynı mantıkla yerel yetkiliye başvurmayı öneriyor.
4. Kontrolsüz giriş yapmayın. Gürcistan ve İran’dan ana arı, paket arı ya da koloni girişinden kaçınmak TAB’ın önerisi. Ön baskı kaçak ana arı girişini olası yol olarak sayıyor.
5. Kayıt tutun. Hangi arılıkta, hangi tarihte ne gördüğünüzü yazın; bu, yayılımın izlenmesi için değerli.
6. Kendi kendinize ilaç denemeyin. Dozaj ve ürün seçimi için veteriner hekim ve resmî makam.

Güncelleme (12 Kasım 2026): “yavrusuz ortamda birkaç gün” ezberi artık kesin değil

Bu yazıyı yayına hazırlarken şu üç yeni çalışmaya ulaştık. Üçü de tek bir sonuç vermiyor; bu yüzden “kaç gün yaşar” sorusunu açık bırakıyoruz.

Nasıl okuyoruz? Laboratuvar süreleri saat ve gün düzeyinde; gemi tahmini haftalar düzeyinde. Fark, akarın canlı arıda durmasından, yemleme ya da başka bir etkenden kaynaklanıyor olabilir; bunu bu çalışmalar test etmedi. Sonuç: “yavrusuz ortamda 1-5 gün” cümlesi bir tahmin aralığı, kesin süre değil. Bu, kışın akarın Türkiye’de kendiliğinden bitip bitmeyeceği sorusunu da açık bırakıyor.

“JAR 2026” kaydı ön baskının hakemli sürümü değil. Journal of Apicultural Research’teki 2026 kaydı (DOI 10.1080/00218839.2026.2645867) “Global range of Tropilaelaps mercedesae” başlıklı, literatür tarayan ayrı bir makale. Apimondia’nın özetine göre 17 ülke listeliyor ve Türkiye listede yok; Bee Culture bu makaleyi Tokach ve arkadaşlarına atfediyor (biz yazar adını makale sayfasından doğrulayamadık). Artvin ön baskısının hakemli yayını için kayıt bulamadık.

Ne söyleyemeyiz?

• “Tropilaelaps Türkiye’nin her yerinde.” Tek il, tek mevsim.
• “Varroa’dan her zaman daha zararlı.” Asya’da A. mellifera kolonilerinde daha yıkıcı sayılıyor (Ulusal Arı Birimi), ama Türkiye’de zarar ölçülmedi.
• “Türkiye’nin kışı akarı durdurur.” Bunu savunan sadece bir kurum yorumu var; Türkiye için ölçüm yok.
• “Şu ilaç kesin çözüm.” Tropilaelaps’a özel onaylı ürün yok.
• “İran ve Azerbaycan’da var.” Apimondia bunu endişe olarak yazıyor, TAB kesin söylüyor; ikisi birbiriyle uyumsuz.

Okuyucuya açık sorular

1. Karadeniz kıyısında ılıman kışta yavru dönemi kesintisiz sürerse akar kışı çıkarır mı? İç Anadolu’da yavrusuz dönem akarı sınırlar mı? Her ikisi için de Türkiye verisi yok.
2. Artvin’deki akar ne zamandır orada? Taramaların negatif olması ile bulaşmanın yüksek görünmesi birbiriyle çelişiyor.
3. Gezginci arıcılık Ardahan’a, Doğu Anadolu’ya taşıyorsa bunu nasıl izleriz? Taranmış sentinel arılıklar var mı?
4. Varroa’ya karşı kullanılan şeritler Türkiye’de Tropilaelaps’a da etkili mi? Ölçülmüş veri yok.
5. Kendi arılığınızda yavru çerçevesinde şüpheli bir akar gördünüz mü, kime ve nasıl bildirdiniz?

Sık sorulan sorular

Tropilaelaps Türkiye'de var mı?

Evet, Artvin’de Borçka çevresinde tespit edildi. Ön baskıya göre 8 arılığın hepsinde, 24 koloninin 22’sinde (%91,6) bulundu; WOAH’a bildirim 31 Ağustos 2026’da yapıldı ve APHA Türk makamlarının doğrulamasını duyurdu. Yayılımın nereye kadar olduğu bilinmiyor.

Tropilaelaps ile Varroa arasındaki fark nedir?

Tropilaelaps daha küçük ve uzun, hızlı hareket eder, ergin arıda çok kısa kalır ve yavrusuz ortamda günlerle yaşar. Varroa daha geniş ve yavaş, yavrusuz ortamda haftalarca ergin arıda yaşayabilir. İkisini gözle ayırmak zor, kesin tanı laboratuvarda yapılır.

Belirtileri nelerdir?

Düzensiz yavru alanı, kapak delikleri, kanadı ya da bacağı bozuk çıkan arılar, zayıflayan koloni. Bu belirtiler Varroa’da da görülür, bu yüzden tek başına ayırt edici değil.

Nasıl bulaşır?

Kaçak ana arı ve paket arı, koloni ve yavru çerçevesi taşıma, gezginci arıcılık, yağma ve şaşıran arılar ve oğul yoluyla. Türkiye’de yayılım yolları için elimizde ölçüm yok, yalnızca yazarların senaryoları var.

Varroa ilacı Tropilaelaps'a işler mi?

Literatürde Varroa ilaçlarının bir kısmı Asya’da Tropilaelaps’a karşı kullanılmış ve etkili bulunmuş. Türkiye’de Varroa’nın flumetrine direnci yüksek bulunduğu için aynı şeridin Tropilaelaps’a ne yapacağı bilinmiyor. İlaç seçimi için resmî makama ve veteriner hekime başvurun.

Yavru molası nedir, işe yarar mı?

Ana arıyı belirli süre kafeste tutup yumurtlamayı durdurmaktır. Akar yavrusuz ortamda kısa yaşadığı için literatürde yavru molası etkili kimyasal olmayan yöntem olarak geçiyor. Süreyi ve uygulamayı koloni durumuna göre belirlemek için danışman ya da veteriner hekime başvurun.

Şüphelenirsem ne yapmalıyım?

Kendiniz ilaçlamayın, örnek alıp il ya da ilçe Tarım ve Orman Müdürlüğüne bildirin. Hangi arılıkta, hangi tarihte ne gördüğünüzü kaydedin.

Eksikler ve okuyamadığımız kaynaklar

• Doğrulanamayan ayrıntılar: Üreme hızı (döl sayısı, yavru bulaşıklık yüzdeleri) ve akar boyutu için sayı vermedik; kaynaklardan tek tek teyit edemedik.
• Hakemli sürüm: JAR 2026 kaydı ayrı bir literatür taraması çıktı (yukarıya bakın), ön baskının hakemli sürümü değil. Ön baskının hakemli yayınını bulamadık; makale sayfasını (tandfonline) açamadık, bilgiyi Apimondia ve Bee Culture özetlerinden aldık.
• Yeni survival çalışmaları: Gill 2025’in ve Ramirez 2026’nın kendi iç tutarsızlıklarını ve sınırlarını yukarıda belirttik; Georgia gözlemini yalnızca Apimondia ve Bee Culture özetlerinden okuduk, makalenin kendisini okumadık.
• Gürcistan raporu: İlk Gürcistan kaydı (2024) ResearchGate’te açılamadı; yalnızca Apimondia’nın atfını kullandık.
• Bakanlık duyurusu: Tarım ve Orman Bakanlığı’nın tedbirlerini (karantina, taşıma kısıtı, ruhsatlı ürün) anlatan resmî bir metne ulaşamadık.
• Türkiye’de ruhsatlı ürünler: Doğrulamadık.
• Florida Üniversitesi ve Ulusal Arı Birimi metinleri tarihsiz ya da eski: Güncel durumu yansıtmayabilir.
• TAB ve aricilik.org makaleleri: Kaynak göstermeyen ya da tarihsiz iddialar içeriyor; tespit öncesi yazılmış olanlar güncel durumu yansıtmıyor.
• Durum hızlı değişiyor: 12 Kasım 2026’dan sonraki gelişmeleri yansıtmıyoruz.

Kaynaklar

• Özkırım, A., Uzunov, A., Costa, C. ve Kandemir, İ. (2026). First report on Tropilaelaps mercedesae presence in Türkiye and insight into potential westward invasion corridors. bioRxiv (ön baskı, hakem denetiminden geçmedi). bioRxiv
• APHA National Bee Unit (31 Ağustos 2026). Tropilaelaps discovered in the Republic of Türkiye. NBU
• Apimondia (14 Ağustos 2026). High risk of spreading of Tropilaelaps mercedesae in Eastern Europe, after new detection in Turkey. Apimondia
• de Guzman, L. I., Williams, G. R., Khongphinitbunjong, K. ve Chantawannakul, P. (2017). Ecology, life history, and management of Tropilaelaps mites. Journal of Economic Entomology 110(2). USDA-ARS PDF
• Florida Üniversitesi IFAS. Tropilaelaps bilgi notu (IN1061). EDIS
• Gill, M. C. ve ark. (2025). Tropilaelaps mercedesae survival on different substrates. Apis 2(2). MTAK
• Ramirez, J. L. ve ark. (2026). Tropilaelaps mercedesae on a giant honey bee swarm intercepted on a vessel bound for the USA. Frontiers in Insect Science 6. Frontiers
• Apimondia (25 Mart 2026 ve 18 Haziran 2026). Tropilaelaps swarming ve küresel yayılım haberleri. Swarming, Ülkeler
• Conrad, R. (31 Temmuz 2026). Tropilaelaps Redux. Bee Culture (köşe yazısı). Bee Culture
• Stainton, K. Tropilaelaps mites. National Bee Unit makalesi. NBU
• Türkiye Arı Yetiştiricileri Merkez Birliği. Tropilaelaps akarı nedir? TAB
• aricilik.org (Haziran 2026). Tropilaelaps: Türkiye arıcılığı için risk devam ediyor. aricilik.org